Vandaag, 11 februari, is het precies 22 jaar geleden dat deze oude en wijze man werd vrijgelaten. Dit klinkt als lang geleden, maar is korter dan de 27 jaar die hij in verschillende gevangenissen doorbracht. Zijn hoofd zal komen te prijken op de Zuid-Afrikaanse bankbiljetten (welke van de Big Five het zal moeten ontgelden is nog niet bekend) en hij is geëerd met zo’n beetje elke onderscheiding ter wereld. Een paar tekenen van zijn grootheid. Iedereen houdt van Mandela, en hoe kan je ook anders. Hij is de personificatie van strijd, vrijheid en vergiffenis. Nu 93 jaar oud, zou je hem het eeuwige leven gunnen.

Mandela’s autobiografie De lange weg naar de vrijheid maakt zijn mythische omvang niet kleiner. In tegendeel: het lezen van zijn onaflatende strijd tegen ongelijkheid maakt Mandela des te bewonderenswaardiger. Het is verbijsterend wat er in Zuid-Afrika is gebeurd sinds 1918, het jaar dat Mandela geboren werd. Door zijn persoonlijke beschrijvingen komen de gevolgen van de gruwelijke apartheid nog veel harder aan. Mandela beschrijft vele situaties die in die tijd de normaalste zaak van de wereld waren. Dat een blanke een willekeurige zwarte om een klusje kon sturen op elk moment van de dag. Zo kon Mandela door een voorbijganger bijvoorbeeld even naar de winkel gestuurd worden om sigaretten te kopen.

Een van de passages uit het boek waaruit blijkt hoe diep de effecten van het apartheidsregime en de situatie in Zuid-Afrika op dat moment waren, is die waar Mandela namens zijn partij ANC (African National Congress) door de rest van Afrika reist.

We maakten een korte tussenlanding in Khartoum, waar we overstapten op Ethiopian Airways naar Addis Abeba. Hier maakte ik iets vreemds mee. Toen ik instapte, zag ik dat de piloot zwart was. Ik had nog nooit een zwarte piloot gezien en ik moest even een gevoel van paniek onderdrukken. Hoe kon een zwarte man een vliegtuig besturen? Maar even later had ik mezelf weer in de hand. Ik was in het apartheidsdenken getuind, dat ervan uitgaat dat Afrikanen minderwaardig zouden zijn en dat vliegen werk voor witten was. Ik leunde achterover in mijn stoel en sprak mijzelf streng toe omdat ik dergelijke gedachten had.

Vlak na WOII, en voor het oog van de hele wereld, vonden nazi-achtige praktijken plaats, vielen duizenden doden, en werden wetten ingevoerd die elke bewegingsvrijheid van niet-blanken beperkten. De apartheid is beschamend, onbegrijpelijk en schokkend kort geleden. Bovenal is het zo rigoureus geweest dat in het hedendaagse Zuid-Afrika nog steeds diepe breuken zijn tussen de positie van blanken en zwarten.

Mandela’s autobiografie is 562 pagina’s dik, en het zou onzin zijn om te proberen een samenvatting te geven van wat deze held allemaal heeft meegemaakt. Het volstaat om te zeggen dat het boek je bescheiden doet voelen. En dat Mandela heilig verklaard zou moeten worden.

Amen.

Door: Rinke